Saturday, April 22, 2006

Kaija Saariaho's 'Adriana Mater' in Parijs in premiere

Overleven in een wereld waar vrede een droom is

Door Margot Dijkgraaf
Uit NRC Handelsblad - 15 april 2006


De opera 'Adriana Mater' van componiste Kaija Saariaho en schrijver Amin Maalouf vertelt het wrange verhaal van een vrouw die een kind baart van haar verkrachter.

Kaïn of Abel? Moord of verzoening? Dat zijn de vragen in Adriana Mater, de nieuwe opera van de Finse componiste Kaija Saariaho, waarvoor de Frans-Libanese schrijver Amin Maalouf het libretto schreef. In een niet nader genoemd land in oorlog wordt de jonge Adriana verkracht door Tsargo, een dorpsgenoot die zijn macht ontleent aan het wapen dat hij draagt als soldaat. De oorlog heeft van deze simpele ziel een bendeleider gemaakt: was hij eerst dronken van alcohol, nu is hij dronken van macht. Negen maanden later baart Adriana een zoon. Hem vertelt ze dat zijn vader in de burgeroorlog als held is gestorven. Pas op zijn vijftiende hoort Yonas dat men hem een leugen op de mouw heeft gespeld.

Het eenvoudige, heldere verhaal van Maalouf werd, in de minimalistische regie van Peter Sellars, een hedendaagse klassieke tragedie. Zwart en uitzichtloos is de situatie van Adriana, donker en angstaanjagend de muziek van Saariaho. Het grote, onzichtbare koor lijkt in de enorme Opera de Bastille van alle kanten op je af te komen.

Saariaho specialiseerde zich in Duitsland in avant-garde. Ze zette haar onderzoek naar elektronische mogelijkheden in de muziek voort bij het IRCAM (onderzoeksinstituut voor akoestische muziek) in Parijs, en dat merk je. Onthecht, onaards, etherisch is de compositie die ze maakte en tegelijkertijd dreigend, vol crescendo's, slagwerk en donkere blazers. Bij tijd en wijle hebben de vier solisten, die al lamenterend hun verhaal doen, moeite het 90-koppige orkest te overstijgen, zeker omdat ze van Sellars slechts een enkele maal recht de zaal in mogen zingen. Ieder van de vier solisten heeft een eigen toon.

Adriana, geweldig gezongen door de Ierse mezzo-sopraan Patricia Bardon, houdt haar ingehouden emotie tot het einde vol en dwingt daarmee groot respect af; haar zuster (de Noorse sopraan Solveig Kringelborn) klinkt vol zelfverwijt, de Deense bas Stephen Milling is een meesterlijke vertolker van de dronkelap Tsargo, terwijl de jonge Canadese tenor (Gordon Gietz) barst van klinkende verontwaardiging.

Verder blijft het angstaanjagend leeg in het immense, bizarre decor van George Tsypin, dat afhankelijk van de belichting nu eens lijkt op een verlaten poollandschap, dan weer associaties oproept met een Noord-Afrikaanse nederzetting in de woestijn. Twee grote halve bollen gloeien op en doven weer. De muren brokkelen af naarmate de verwarring groeit en wanhoop van de dolende mens toeneemt - en dat doen ze voortdurend. Adriana vraagt zich af of ze een moordenaar of een verzoener heeft gebaard, haar zuster verwijt zichzelf dat ze er niet was in de fatale nacht, de angst voor terugkeer van de verkrachter beheerst het hart van de vrouwen.

Identiteit, geweld versus verzoening, zwijgen of je te weer stellen - het zijn thema's die we kennen uit Maaloufs literaire werk. Door de burgeroorlog uit zijn geboorteland Libanon verdreven, reisde hij als verslaggever naar grote brandhaarden in de wereld tot hij zich wijdde aan de literatuur. Zijn soldaat is die van alle tijden en van alle landen. Zijn geweld is het geweld dat hij van dichtbij observeerde, zijn angst is die van een mens in een wereld waar vrede een droom is, waarin de werkelijkheid de vorm heeft van de nachtmerrie. Die laat hij ons beleven.

Als de zoon hoort wie zijn vader is, zweert hij wraak en gaat hij op weg om zijn vader te doden. 'Bloed heeft geen geheugen', luidt de bezwerende reactie van zijn moeder, mater dolorosa en madonna tegelijk. Uiteindelijk spaart de zoon de vader, die, blind geworden, juist op zoek is naar de dood. De rede overwint, de liefde verslaat de haat, vader en zoon komen tot verzoening. Als toeschouwer kun je er nauwelijks in geloven. Daarvoor was Saarijana toch te dreigend, Sellars te kaal en Maalouf te tragisch.

No comments: