Monday, January 23, 2006

Rattle Brings Kyburz to Amsterdam

From NRC Handelsblad (subscription):

Naar de hemel met Rattles Mahler

Kasper Jansen - 21-01-2006

De wereldberoemde Berliner Philharmoniker geven in Amsterdam drie concerten onder leiding van de even beroemde chef-dirigent Sir Simon Rattle. Niet alle concerten zijn bijzonder duur (125 euro), de veel goedkopere Matinee van de Berliner vanmiddag is ook rechtstreeks te horen op Radio 4 en wordt dinsdagavond herhaald: Haydn, Schönberg en Ravel.
Drie dagen achtereen de Berliner op bezoek, met zondag een Mozartconcert met Alfred Brendel, lijkt bijna een ongekende luxe. Maar een eeuw geleden was dat heel gewoon in het Scheveningse Kurhaus, waar de Berliner tijdens het zomerseizoen nog veel vaker optraden voor Berlijners en andere Duitsers die daar met vakantie waren. Zo was er in de Kurzaal in 1905, gedirigeerd door Alfred Scharrer, de Nederlandse première van de Vijfde symfonie van Mahler. De componist introduceerde het stuk pas het jaar daarop in Amsterdam.

Gisteravond speelden de Berliner de Vierde symfonie van Mahler, die in die aloude traditie van het spelen van nieuwe muziek werd voorafgegaan doorde Nederlandse première van Noesis van de Zwitserse componist Hanspeter Kyburz (1960).
De titel van het driedelige stuk van 25 minuten voor groot orkest, veel slagwerk, een piano en twee harpen, kan worden vertaald met 'verworven kennis'. Dat duidt dan op een eigentijdse terugblik op delen van de avant-gardistische muziekhistorie. Zo kan men in de glinstering van het golvende eerste deel iets herkennen van La mer (1903-1905) van Debussy. En in het tweede deel met een intimiderend middenstuk hoorde ik een soort herinnering aan Como una ola de fuerza y luz (1971-1972) van Luigi Nono. In het flitsende derde deel rhytmisch' is de ritmiek uiterst hectisch en complex.
Simon Rattle, steeds op dwarse wijze opkomend via de linkertrap, dirigeerde de eerste twee delen van Mahlers Vierde symfonie (Bedächtig.Nicht eilen' en In gemächlicher Bewegung. Ohne Hast. Ruhevol') in ongebruikelijk hoge tempi. Pas daarna viel hij ver terug in een extra langzaam, magisch derde deel, een statig en verheven opstijgen naar de hemel.
Hier klonk nog in een enkel wuft glissando een vleugje van Mengelbergs Mahlerstijl. Etherisch was de opkomst in de slotmaten van het derde deel van de in een engelachtig stralend witte strapless jurk gehulde sopraan Sally Matthews. In het vierde deel, het lied Das himmlische Leben, bezong ze de goddelijke muziek mild en verstild maar vooral verwonderd.

No comments: